Şərq ekspresində ölüm

Jerminal dünya ədəbiyyatı tarixində ən vacib əsərlərdən biridir. İnsanların son dərəcə real və universal, həm də təsir edici bir dildə əzab çəkdiyini söyləyən Zolya, bu romanla bir dastan yaratdı.Romanda hadisələr 1860-cı illəri əhatə edir. Fransanın şimal hissəsində mədən işçiləri ağır şərtlər altında yaşamaq üçün mübarizə aparırlar. Hər an aclıq və səfalətlə, həm də iç-içə yaşadıqları yerlərin uçması təhlükəsi ilə mübarizə aparırlar. Son çarə olaraq gördükləri tətil onlar üçün qaçılmazdır. Hər şeyi lazımı qədər almağa hazırdırlar və onlarda cücərən ümid onların ən böyük dəstəkçisidir. Təəssüf ki, onların müqaviməti vəhşicəsinə yatırılır. Yalnız onlardan geriyə ölüm, qan, gözyaşları və yox olan xəyallar qalır.

Ələviyyə Babayevanın “Adamlar və talelər” romanı iki hissədən ibarətdir. Həmin əsər haqqında müəllif özü demişdir ki, “məni çoxdan bəri köhnəliklə yeniliyin burulğanında yetişən nəsil haqqında, müharibənin ağırlığını görmüş, enişli-yoxuşlu həyat yolunda yaxınını, sevilmisini, dostunu itirmiş, ancaq ürəyindəki inani hissləri – xeyirxahlığı, məhəbbəti, sədaqəti mərdanə qoruyub saxlayan müasirlərim haqqında əsər yaratmaq düşündürürdü. Deyirlər hər əsər az-çox öz müəllifinin tərcümeyi-halıdır. Bu fikrə şərikəm. “Adamlar və talelər” romanı şübhəsiz mənim tərcümeyi-halım deyil. Lakin hər halda bu mənim yaşıdlarımın hər birinin həyatı ola bilər”. Əsərin qəhrəmanları kimlərdir? Alim-həkimlər, incəsənətə xidmət edənlər, jurnalistlər. bu adamlar çiyin-çiyinə yaşasalar və yanaşı addımlasalar da insani keyfiyyətləri etibarı ilə biri-birlərindən tamam seçilirlər. Bir sözlə, “hamı iki ayağı üstündə gəzir, ancaq hərənin özünəməxsus yerişi var”. Əsərdə bir fikir qırmızı xətlə keçir: istər alim, istər sənətkar, istər xəstə baxıcısı ol, əgər sən qürurla səslənən insan adını layiqincə daşıya bilmirsənsə – heç bir şey deyilsən! – “Ən çətini insan olmaqdır”

Mirmehdi Ağaoğlu: “Mən çalışmışam ki, oxucularıma dəyərli və maraqlı bir kitab hədiyyə edim. Bu kitab iki il müddətinə ərsəyə gəlib və üzərində dəfələrlə çalışıb, yaxşı bir əsər ərsəyə gətirmək istəmişəm. Arzum oxucularımın bu əsəri bəyənməsidir. Ümid edirəm ki, belə də olacaq”. Roman rayondan Bakıya dolanışıq dalınca gəlib kirayədə yaşayan və borc-kredit içində boğulan bir ailənin düşdüyü tragikomik vəziyyəti anladır. Mirmehdi Ağaoğlu: “Bu gün səbr elə” oxucu ilə oyundur. Səfərovlar ailəsinin sonrakı taleyi isə oxucuların ixtiyarına buraxılıb. Əsərin vahid sonluğu yoxdur. Qoy hər kəs öz sonluğunu seçsin. Bəziləri elə fikirləşsin ki, Səfərovlar ailəsi əsərdə gördüyümüz kimi dağılıb. Digərləri isə fikirləşsin ki, Səfərovlar ailəsi dağılmayıb, nə Dilbər ərinə belə təklif edib, nə də Nəsimi ailəsini atıb Amerikaya gedib. Onlar bizimlə birlikdə Bakıda yaşayır, bizimlə birlikdə eyni şəhərin havasını udurlar və özlərinin yoxsul, acınacaqlı həyatlarına davam edirlər”.

Dünya ədəbiyyatının bir çox nümayəndələri öz yaradıcılıqlarında nağıl janrına da geniş yer vermiş, yazılı ədəbiyyatın bu şəklində uşaqların indi də sevə-sevə oxuduqları qiymətli əsərlər qələmə almışlar. Dünya şöhrətli portuqaliyalı yazıçı Joze Qomes Ferreyranın, sehrli nağıllar aləminin ab-havasının ustalıqla canlandıran parlaq “”Cəsur Joanın qəribə macəraları” adlı nağıl-romanı da bu qiymətli əsərlər cərgəsindədir. Bu kitab bəşəriyyətin bugünkü problemlərinə həsr olunmuş real-əfsanəvi nağıldır. Ənənəvi nağıl üslubuna uyğun olaraq fantastik, əfsanəvi formada yazılsa da, burada bugünkü bəşəriyyəti narahat edən problemlərin əksər hissəsi tam reallıqla təsvir edilmişdir.