Абдулла Кадыри

Abdulla Qədiri 1919-cu ildə “Ötən günlər” romanını yazmağa başlayır. Romandan parçaları qəzet və jurnallarda çap etdirir. “Ötən günlər” romanı 1922-ci ildə “İnqilab” jurnalında, 1924-1926-cı illərdə isə ayrı-ayrı fəsillər halında kitabçalar kimi nəşr edilir. Əsər böyük əks-səda yaradır. Azərbaycan ali məktəblərində və texnikumlarında dərs deyən, Bakıda dilçiliyə dair “Qazax, özbək və türk dillərinin müqaisəli qramatikası” kitabını nəşr etdirən Xalid Səid Xocayev Abdulla Qədirinin “Ötən günlər” romanını özbəkcədən Azərbaycan türkcəsinə uyğunlaşdıraraq 1929-cu ildə çap etdirir. “Ötən günlər” yalnız Azərbaycan türkcəsində deyil, SSRİ-də yaşayan bəzi xalqların da dillərinə çevrilir. «Ötən günlər»in qiyməti keşmiş xanlar dövründəki qanlı faciələri, başkəsmələri, hakimiyyət uğrundakı çarpışmaları təsvir etməsindədir. Mühərrir bu əsərində keçmiş, unudulmuş günləri gözümüzün qabağında canlandırır. Əsər nəfis özbək ədəbiyyatının birinci romanlarından sayılır: əsərdə bir tərəfdən özbək həyatı, qadınların, qızların yaşayışı, onların yumşaq təbiətləri, sədaqətləri, şirin ədaları təsvir edilirkən, ikinci tərəfdən də onların kişilərin təhəqqümü altında qul kimi ömür sürdükləri, ailə içindəki çarpışmaları nəfis surətdə göstərilir. Romanın zəif cəhətləri də vardır. Azərbaycancaya çevirdikcə belə yerlər mümkün olduqca qısaldılmış, əsəri mahir qələmlə yazılmış bir roman siqlətinə salmağa çalışılmışdır. …Əsərin üslubu özbəklərin səciyyələrini tamamilə əks etdirir. Uslub təmkinli, … qəhrəman ən təhlükəli dəqiqələrdə belə vüqarını itirməz, qanlı mücadilələrdən sonra belə soyuqqanlılığı saxlar. Sirrini kimsəyə söyləməz. Qəhrəman özbək xalqının bütün səciyyələrini özündə toplayan bir özbəkdir. Əsər realist, bəzi yerdə də naturalistcəsinə yazılmışdır.

Впервые роман был опубликован в журнале "Инкилоб" в 1922 году, а в 1926 году вышел в виде отдельной книги. Произведение охватывает один из значительных периодов в истории узбекского народа — события середины XIX века — и разворачивается на фоне жестокой борьбы местных правителей за власть. С выходом романа стало очевидно, что мечта выдающегося писателя осуществилась с первой попытки. «Минувшие дни» стали основой новой реалистической прозы и вошли в золотой фонд самобытной и талантливой узбекской литературы. Позднее известный востоковед, академик Е. Бертельс, напишет: "Романы Абдуллы Кадыри обладают своим уникальным стилем и являются узбекскими романами. В мировой литературе известны пять школ романа: французская, русская, английская, немецкая и индийская. Теперь Абдулла Кадыри создал шестую, узбекскую, школу романа. Содержание: 01. (14:55) Часть первая. Глава 1. Атабек, сын Юсуфбека-хаджи. 02. (17:06) Глава 2. Достойный ханской дочери. 03. (07:29) Глава 3. Атабек влюблен. 04. (06:35) Глава 4. «Климат Маргелана не по мне». 05. (15:12) Глава 5. Вот бы мне такого зятя. 06. (08:53) Глава 6. Кровавые тучи над Ташкентом. 07. (09:38) Глава 7. Вынужденное сватовство. 08. (15:16) Глава 8. Поздравляем с хорошим зятем! 09. (10:47) Глава 9. Приготовление к свадьбе. 10. (16:12) Глава 10. Девичник, свадьба. 11. (15:47) Глава 11. Нежданное счастье. 12. (11:39) Глава 12. Клевета. 13. (22:50) Глава 13. Арест. 14. (07:16) Глава 14. В Ташкент за помощью. 15. (09:18) Глава 15. Ташкент в осаде. 16. (12:26) Глава 16. Азизбек. 17. (09:48) Глава 17. Усуфбек-хаджи. 18. (13:40) Глава 18. Оглашение. 19. (23:25) Глава 19. Приговор. 20. (10:32) Глава 20. Жажда власти. 21. (15:23) Глава 21. Бунт. 22. (14:01) Глава 22. Беззащитный странник. 23. (20:36) Глава 23. Мусульманкул. 24. (30:31) Часть вторая. Глава 1. Так хотели отец и мать. 25. (41:42) Глава 2. «Вы меня не забудете?» 26. (11:36) Глава 3. Пояс юродивого. 27. (29:00) Глава 4. Индус-чародей. 28. (21:11) Глава 5. Вероломство. 29. (23:01) Глава 6. Заговор. 30. (21:24) Глава 7. Изгнание. 31. (43:57) Глава 8. Счастье и несчастье в любви. 32. (11:50) Глава 9. Что делать, если не можешь забыть. 33. (15:31) Глава 10. Чёрные дни. 34. (15:29) Глава 11. Мелодия «наво». 35. (12:45) Глава 12. Страшная ночь. 36. (34:13) Глава 13. Враг открыт. 37. (27:02) Глава 14. По следам соперника. 38. (11:57) Глава 15. Ночью в понедельник. 39. (15:38) Глава 16. Признание. 40. (32:06) Глава 17. Доброжелательный убийца. 41. (30:21) Часть третья. Глава 1. Конец Мусульманкула. 42. (18:12) Глава 2. Сумрачная весна. 43. (21:07) Глава 3. Резня. 44. (09:58) Глава 4. Луну не закрыть полой. 45. (06:34) Глава 5. Письмо. 46. (19:58) Глава 6. Перемена в Узбек-аим, тоска Зайнаб. 47. (12:21) Глава 7. Встреча сватов. 48. (12:49) Глава 8. Тайная вражда. 49. (07:26) Глава 9. Хаджи отряхивает полы халата. 50. (14:27) Глава 10. Хитрости Хасан-Али. 51. (16:35) Глава 11. Загадки Кумюш. 52. (33:21) Глава 12. Соперница остаётся соперницей. 53. (24:36) Глава 13. Будем живы - увидимся. 54. (11:25) Глава 14. Хушрой и Зайнаб. 55. (12:53) Глава 15. Надоумила. 56. (39:46) Глава 16. Близится срок. 57. (06:43) Эпилог. 58. (09:41) Хабибулла Кадыри - О художнике и его романе.